
Conductor
.(1914 - 1996)
رافائل کوبلیک یکی از ماندگارترین و محبوبترین رهبران ارکستر برخاسته از اروپای شرقی در دوران پس از جنگ جهانی دوم بود. او این بخت را داشت که زنده بماند تا شاهد پایان حکومت کمونیستی چکسلواکی باشد؛ حکومتی که از آن تبعید خودخواسته را برگزیده بود. در واپسین سالهای فعالیت حرفهایاش، بهعنوان قهرمانی ملی به سرزمین مادری خود بازگشت. کوبلیک در سراسر دوران حرفهای خود از محبوبیت فراوانی برخوردار بود و منتقدان در دو سوی اقیانوس اطلس نیز او را تحسین میکردند؛ بهویژه در زمینهٔ اجرای آثار اواخر دورهٔ رمانتیک و موسیقی مدرن. رافائل کوبلیک، فرزند یان کوبلیک (۱۸۸۰–۱۹۴۰)، ویولنیست برجسته، در کنسرواتوار پراگ تحصیل کرد و در آغاز قصد داشت آهنگساز شود. او در ۱۹سالگی نخستین اجرای خود را با ارکستر فیلارمونیک چک انجام داد و در سال ۱۹۳۹ مدیر موسیقی اپرای ملی شهر برنو در چکسلواکی شد. در سال ۱۹۴۱ نیز به مقام مدیر موسیقی ارکستر فیلارمونیک چک رسید و تا سال ۱۹۴۸ این سمت را بر عهده داشت. در سال ۱۹۴۸، با برقراری دیکتاتوری کمونیستی در چکسلواکی، کوبلیک کشورش را ترک کرد و برای چهل سال آینده در تبعید به سر برد. او در سال ۱۹۵۰ رهبری ارکستر سمفونیک شیکاگو را در دورهای دشوار از تاریخ این ارکستر بر عهده گرفت. این ارکستر در سال ۱۸۹۱ به ابتکار تئودور توماس تأسیس شده بود؛ توماس تا سال ۱۹۰۵ رهبر آن بود و سپس فردریک استاک جانشین او شد. استاک تا زمان مرگش در سال ۱۹۴۲ این سمت را حفظ کرد. پس از درگذشت او، ارکستر وارد دورهای پرآشوب شد و در کمتر از هشت سال سه مدیر موسیقی را تجربه کرد. یکی از آنها، ویلهلم فورتونگلر، حتی پیش از آغاز رسمی کارش از این انتصاب کنارهگیری کرده بود؛ زیرا دربارهٔ فعالیتهای ادعایی او در دوران جنگ جهانی دوم مناقشههایی وجود داشت. سه سال حضور کوبلیک در ارکستر سمفونیک شیکاگو، در آن زمان دورهای سرشار از ناکامی و دشواری بود. او از نظر خلقوخو بیشتر متقاعدکننده بود تا مستبد، و بهجای سختگیری و فرمانروایی، دیپلماسی را ترجیح میداد؛ ازاینرو، توانایی کافی برای کنترل ارکستر نداشت. افزون بر این، کوبلیک که در آن زمان ۳۶ سال داشت، ذائقهٔ موسیقاییاش در فضای اوایل قرن بیستم شکل گرفته بود، نه در اواخر قرن نوزدهم؛ برخلاف رهبران ارکستری که پیش از او این سمت را بر عهده داشتند. او آثار مدرن بسیار بیشتری از آنچه منتقدان و مشترکان کنسرتها میپسندیدند، در برنامههای خود میگنجاند. در نهایت، همکاری میان کوبلیک و ارکستر هماهنگی لازم را پیدا نکرد و او پس از سه سال از سمت خود کناره گرفت. فریتس راینر جانشین او شد. بااینحال، کوبلیک از این نظر خوشاقبال بود که دوران رهبریاش با نخستین گام مهم ارکستر در زمینهٔ انتشار صفحههای بلندمدت، با همکاری شرکت مرکوری، همزمان شد. در میان حدود ۲۴ ضبط او با ارکستر سمفونیک شیکاگو، اجرای پرشور و تأثیرگذار او از اثر موسورگسکی، تصاویر در یک نمایشگاه، و یکی از چند اجرای تحسینشدهاش از اثر بِدژیخ اسمتانا، میهن من، از شهرت ویژهای برخوردارند. پس از پایان همکاری با ارکستر شیکاگو، کوبلیک از سال ۱۹۵۵ تا ۱۹۵۸ به مدت سه سال مدیر موسیقی اپرای کاونت گاردن لندن بود. در این دوره، نخستین اجراهای بریتانیایی اپرای یِنوْفا اثر لئوش یاناچک و اپرای ترواییها اثر هکتور برلیوز را رهبری کرد. از سال ۱۹۶۱ تا ۱۹۷۹، مدیر موسیقی ارکستر سمفونیک رادیو باواریا در مونیخ بود؛ ارکستری که آثار بسیاری را با آن ضبط کرد، عمدتاً برای شرکت دویچه گرامافون. او همچنین در فصل ۱۹۷۳–۱۹۷۴ رهبر اصلی اپرای متروپولیتن نیویورک شد. در سالهای بعد، بارها بهعنوان رهبر مهمان به ارکستر شیکاگو بازگشت و هر بار با استقبال فراوان روبهرو شد. در سال ۱۹۷۳ به سوئیس نقل مکان کرد و تابعیت این کشور را به دست آورد. کوبلیک بهخاطر مهارت کمنظیرش در خلق رنگآمیزی غنی ارکسترال شهرت داشت؛ ویژگیای که در آثار اواخر دورهٔ رمانتیک و دورهٔ پسارمانتیک، یعنی آثاری که بیش از همه با آنها شناخته میشد، بهروشنی جلوه میکرد. این توانایی در اجرای بخش بزرگی از رپرتوار روسیِ اواخر قرن نوزدهم و تقریباً تمام موسیقی ملیگرایانهٔ آن دوران نمایان بود؛ بهویژه آثار آهنگسازان هموطنش، آنتونین دورژاک، لئوش یاناچک و بِدژیخ اسمتانا. او اثر اسمتانا، میهن من (Má vlast)، را دستکم چهار بار برای شرکتهای مختلف ضبط کرد؛ از دوران ضبطهای مونو تا عصر ضبط دیجیتال. آخرین ضبط این اثر در اجرای زندهای در پراگ، در سال ۱۹۹۰، انجام شد؛ کنسرتی که به مناسبت گرامیداشت آزادی کشور از سلطهٔ کمونیستی برگزار شده بود. این ضبط بعدها بهوسیلهٔ شرکت سوپرافون منتشر شد. کوبلیک همچنین بهعنوان رهبر مهمان با تقریباً تمام ارکسترهای بزرگ جهان همکاری کرد و در انگلستان، آمریکا و آلمان ضبطهای فراوانی انجام داد. با سقوط دیکتاتوری کمونیستی، کوبلیک که چندین سال بهطور متناوب با بیماری دستوپنجه نرم کرده بود، پس از چهار دهه برای نخستین بار به چکسلواکی بازگشت. او قصد داشت فعالیتی را که در جوانی برای خود در نظر گرفته بود، یعنی آهنگسازی بهصورت تماموقت، از سر بگیرد. کوبلیک تا آن زمان پنج اپرا، چندین سمفونی، آثار متعددی برای تکنواز و ارکستر، قطعات آوازی و آثار موسیقی مجلسی نوشته بود؛ هرچند شهرتش بهعنوان رهبر ارکستر بسیار فراتر از آوازهاش در مقام آهنگساز بود. او پس از یک بیماری طولانی، در سال ۱۹۹۶ در شهر لوسرن درگذشت. رافائل کوبلیک از آخرین رهبران ارکستری بود که پیش از جنگ جهانی دوم آموزش دیدند و فعالیت حرفهای خود را آغاز کردند. در زمان نگارش این زندگینامه، سر گئورگ شُلتی تنها بازماندهٔ فعال آن نسل به شمار میرفت. کوبلیک نمایندهٔ سنتی پرقدرت از اجرای موسیقی پسارمانتیک بود؛ سنتی که هم برای سالن کنسرت و هم برای رسانهٔ ضبط موسیقی تناسبی ویژه داشت. شمار بالای ضبطهای او که همچنان در دسترس باقی ماندهاند ــ از جمله چهار نسخه از میهن من ــ و حضور آثارش در هر دو بخش ضبطهای تاریخی و مدرنِ مجموعههای موسیقی کلاسیک، گواهی روشن بر محبوبیت پایدار او و ارزش اجراها، ضبطها و تفسیرهای موسیقاییاش است. در زمینهٔ موسیقی چک، کمتر رهبری را میتوان همتراز او دانست؛ اگرچه کوبلیک در اجرای رپرتوار عمومی موسیقی اروپاییِ اواخر دورهٔ رمانتیک نیز توانایی چشمگیری داشت. مجموعههای کامل ضبطشدهٔ او از سمفونیهای بتهوون و مالر سالها در دسترس علاقهمندان باقی ماندند. هرچند تنها بخش کوچکی از اجراهای اپرایی او ضبط و حفظ شده است، همین آثار محدود نیز اعتبار فراوانی دارند؛ بهویژه اجرای او از اپرای ریگولتو اثر جوزپه وردی. نوشتهٔ بروس ادر