
Conductor , Organ
.(1895 - 1967)
مالکوم سارجنت، رهبر ارکستر انگلیسی، شاید بهترین سفیر موسیقاییای بود که جزایر بریتانیا میتوانستند در قرن بیستم داشته باشند. او به یک اندازه در رهبری ارکستر و گروه کُر مهارت داشت. انرژی موسیقایی و اشتیاق بیحدوحصرش برای انتقال شگفتیهای موسیقی، بارها او را به سراسر جهان برد و در زمان حیاتش به چهرهای افسانهای تبدیل کرد. سارجنت در خانوادهای به دنیا آمد که بیش از پنج قرن در شهر استمفورد، در جنوب لینکلنشر، سکونت داشتند. پدرش اگرچه پیشهاش خریدوفروش زغالسنگ بود، نوازندهٔ ارگ کلیسا و رهبر گروه کُر نیز بود. از همان دوران کودکی تصمیم گرفته شد که مالکوم جوان نیز در زمینهٔ موسیقی کلیسایی فعالیت کند. او در دوران تحصیل در مدرسهٔ استمفورد، فراگیری جدی موسیقی را آغاز کرد. در سال ۱۹۰۹، این نوجوان ۱۴ساله بهطور غیرمنتظرهای دعوت شد تا در تمرین محلی اپرت «قایقرانان گوندولا» اثر گیلبرت و سالیوان، جایگزین رهبر ارکستری شود که غایب بود. با وجود نداشتن آموزش رسمی در زمینهٔ رهبری، مهارت او در هدایت نوازندگان در آن شهر کوچک توجه بسیاری را جلب کرد. بعدها در همان سال از او دعوت شد تا یک نمایش موسیقایی باشکوه را که به مناسبت بازدید سلطنتی از استمفورد ترتیب داده شده بود، رهبری کند. سارجنت در ۱۶سالگی مدرک عضویت وابستهٔ کالج سلطنتی نوازندگان ارگ را دریافت کرد و برای گذراندن دورهٔ کارآموزی نزد نوازندهٔ ارگ کلیسای جامع پیتربورو فرستاده شد. در سال ۱۹۱۴ مدرک کارشناسی موسیقی را از دانشگاه دورهام دریافت کرد و نوازندهٔ ارگ کلیسای منطقهٔ مِلتون موبری شد. او خیلی زود فعالیتهای موسیقایی اجتماعی را در آن منطقه سازماندهی کرد؛ علاقهای به زندگی موسیقایی مردم عادی که تا پایان عمر یکی از انگیزههای اصلی فعالیتهایش باقی ماند. سارجنت در طول جنگ جهانی اول در هنگ بیستوهفتم پیادهنظام سبک دورهام خدمت کرد. پس از پایان خدمت نظامی، دکترای موسیقی خود را ــ بار دیگر از دانشگاه دورهام ــ دریافت کرد و تا آن زمان جوانترین فرد در انگلستان بود که به این درجه دست یافته بود. سپس نزد بنو مویسویچ، پیانیست انگلیسیِ زادهٔ روسیه، به تحصیل پرداخت. تردید دربارهٔ مسیر آیندهٔ فعالیت موسیقایی سارجنت در سال ۱۹۲۱ برطرف شد؛ زمانی که سر هنری وود از او دعوت کرد تا اثر خودش، «برداشتهایی از یک روز بادی» (Impression on a Windy Day)، را در یکی از کنسرتهای پرامز لندن رهبری کند. این اثر نخستین و در واقع تنها تجربهٔ جدی سارجنت در زمینهٔ آهنگسازی بود. تا سال ۱۹۲۳، او با حمایت و تشویق پدرانهٔ وود به کادر آموزشی کالج سلطنتی موسیقی پیوسته بود و به نظر میرسید حرفهٔ رهبری ارکسترش بهخوبی در مسیر پیشرفت قرار گرفته است. او در سال ۱۹۲۴ رهبر اصلی کنسرتهای کودکان رابرت مایر شد و از سال ۱۹۲۶ به مدت دو فصل، شرکت اپرای دُیلی کارت را در لندن رهبری کرد. در همین دوره، فعالیت پربار او در زمینهٔ ضبط موسیقی نیز آغاز شد. نخستین ضبط او در سال ۱۹۲۴ شامل گزیدهها و بخشهایی از اپرای «هیو گلهران» اثر رالف وان ویلیامز بود. ظهور فناوری ضبط الکتریکی در سال بعد، که کیفیت صدای ضبطهای ارکسترال را بهطور چشمگیری بهبود بخشید، زمینهساز نخستین مجموعهٔ ضبطشدهٔ اپرتهای گیلبرت و سالیوان به رهبری او در اواخر دههٔ ۱۹۲۰ شد. این ضبطها آنقدر محبوب و مهم بودند که انتشار آنها روی صفحههای LP تا دههٔ ۱۹۷۰ و روی لوح فشرده در دهههای بعد ادامه یافت. سارجنت در فصلهای اجرای بالهٔ روس در لندن، طی سالهای ۱۹۲۷ و ۱۹۲۸، بهعنوان دستیار رهبر ارکستر فعالیت کرد. او هرگز ریشههای خود در موسیقی کُرال را فراموش نکرد. در سال ۱۹۲۹ رهبری انجمن سلطنتی کُر را پذیرفت؛ سمتی که ۲۰ سال در اختیار داشت. در سال ۱۹۳۲ نیز رهبری انجمن کُر هادرسفیلد را بر عهده گرفت. در همان سال، به سر توماس بیچام در تأسیس ارکستر فیلارمونیک لندن کمک کرد؛ ارکستری که از آن پس پیوند نزدیکی با آن داشت. او از سال ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۲ رهبر اصلی ارکستر هاله بود و از سال ۱۹۴۳ تا ۱۹۴۹ ارکستر فیلارمونیک لیورپول را رهبری کرد. در سال ۱۹۵۰، سارجنت جانشین آدریان بولت در مقام مدیر ارکستر سمفونیک بیبیسی شد؛ سمتی که خود در سال ۱۹۵۷ آن را به رودلف شوارتس واگذار کرد. او از سال ۱۹۴۸ تا یک سال پیش از مرگش، سازماندهی و رهبری کنسرتهای پرامز لندن را بر عهده داشت. اگرچه رهبری اپرا در مقایسه با فعالیتهایش در زمینهٔ ارکستر و گروه کُر اهمیت کمتری برای او داشت، سارجنت در طول سالها فرصت یافت چندین اپرا را نیز رهبری کند. او نخستین اجراهای سه اپرای وان ویلیامز را رهبری کرد: «هیو گلهران» در سال ۱۹۲۴، «سر جان عاشق» در سال ۱۹۲۹ و «سواران دریا» در سال ۱۹۳۷. همچنین در سال ۱۹۲۵ اپرای «در سر گراز» اثر گوستاو هولست را با همراهی شرکت تازهتأسیس اپرای ملی بریتانیا به اجرا درآورد. سارجنت در سال ۱۹۵۴ اپرای «تروا و کرسیدا» اثر سر ویلیام والتون را در کاونت گاردن به مخاطبان معرفی کرد. تورهای متعدد او باعث شد شیوهٔ منحصربهفرد و پرانرژی موسیقیسازیاش به گوش مخاطبان گستردهای در سراسر جهان برسد؛ از جمله در اتحاد جماهیر شوروی، آفریقای جنوبی و خاور دور. در سال ۱۹۴۷، به پاس خدمات برجستهاش به موسیقی بریتانیا، لقب شوالیه دریافت کرد. او به موسیقی آهنگسازان هموطنش علاقهای عمیق داشت و قاطعانه باور داشت که آثار برجستهٔ الگار، والتون، وان ویلیامز و دلیوس سرانجام در کنار شاهکارهای بزرگ موسیقی هنری غرب جایگاهی شایسته خواهند یافت. آرتورو توسکانینی از او دعوت کرد تا چند اجرا را با ارکستر سمفونیک NBC رهبری کند. سارجنت از این فرصت بهره برد تا مخاطبان آمریکایی را با طیف گستردهای از آهنگسازان بریتانیایی آشنا کند. با وجود این، تناقض جالبی در جایگاه او وجود داشت: سارجنت همراه با دوست و استاد پیشینش، بیچام، برای بسیاری از مخاطبان خارج از بریتانیا نمونهٔ تمامعیار یک رهبر ارکستر انگلیسی بود؛ اما در کشور خودش چهرهای بحثبرانگیزتر به شمار میرفت. یکی از دلایل این موضوع، حضور بیشازحد و تقریباً همهجایی او در زندگی موسیقایی بریتانیا بود. ظاهر آراسته و بینقص، اندام خوشپوش و گل میخک قرمزی که همیشه در یقهٔ کتش داشت، او را بیش از پیش در معرض دید قرار میداد. سارجنت بیش از تقریباً هر موسیقیدان دیگری در روزگار خود کنسرت رهبری کرد؛ بهگونهای که از دید برخی منتقدان، تعداد بیشازحد اجراهایش مانع از آن میشد که در بسیاری از زمینهها به عظمت واقعی دست یابد. بسیاری از مخاطبان کنسرت در بریتانیا او را با لقب «هری پرزرقوبرق» (Flash Harry) میشناختند؛ لقبی که هم لحنی انتقادی داشت و هم از نوعی علاقه حکایت میکرد. آنان او را بهدلیل آنچه سطحینگریاش میپنداشتند، موسیقیدانی همهفنحریف اما فاقد تخصص واقعی در هر زمینه میدانستند؛ قضاوتی که تا حدی ناعادلانه بود. البته درست است که اجراهای او از آثار شاخص سنت موسیقی آلمانی و اروپایی، مانند سمفونیهای بتهوون و برامس یا مجموعهٔ «میهن من» اثر بِدژیخ اسمتانا، بهراحتی در برابر اجراهای رهبران الهامبخشتر کمفروغ به نظر میرسیدند. مجموعهٔ «میهن من» او سالها در آمریکا بهصورت یک آلبوم دوصفحهای ارزانقیمت از شرکت آنجل رکوردز عرضه میشد. همچنین اجرای او از برخی آثار شاخص آهنگسازان انگلیسی، مانند «سیارات» اثر هولست، تحتالشعاع اجراهای همکار و رقیبش، سر آدریان بولت، قرار گرفت. البته باید در نظر داشت که بولت نخستین اجرای این اثر را رهبری کرده بود و طی ۴۰ سال دستکم سه ضبط برجسته از آن به یادگار گذاشت. از سوی دیگر، سارجنت یکی از برجستهترین رهبران گروه کُر در انگلستان بود؛ نهفقط در روزگار خودش، بلکه در سراسر تاریخ موسیقی این کشور. او در اجرای آثار کُرال از دورهٔ باروک تا رمانتیسم متأخر، از نظر توانایی و تسلط چیزی از بیچام یا بولت کم نداشت. از میان دستاوردهای فراوان او میتوان به ضبط سال ۱۹۴۵ اوراتوریوی «رؤیای جرونتیوس» اثر الگار اشاره کرد؛ نخستین ضبط کامل یک اوراتوریوی قرن بیستمی که حتی در قرن بیستویکم نیز همچنان در کنار ضبطهای استریو و دیجیتال جدیدتر این اثر جایگاهی ممتاز دارد. سارجنت همچنین در چند ضبط مهم، همراهیکنندهای فوقالعاده بود: از جمله در کنسرتوهای پیانوی بتهوون با آرتور شنابل؛ در ضبط افسانهای کنسرتوی ویولنسل الگار در سال ۱۹۵۴ با پل تورتلیه که به باور برخی، حتی خود تورتلیه نیز در دو ضبط بعدیاش نتوانست از آن پیشی بگیرد؛ و نیز در ضبط درخشان کنسرتوی ویولنسل دلیوس با ژاکلین دوپر، در آغاز دوران فعالیت ضبطی او. سارجنت برنامهای کاری بسیار فشرده داشت؛ برنامهای که میتوانست بسیاری از رهبران ارکستر را که از اراده یا انرژی جسمانی کمتری برخوردار بودند، از پا درآورد. بااینحال، بهطرزی شگفتانگیز برای طیف گستردهای از علایق غیرموسیقایی خود نیز وقت پیدا میکرد. گستردگی و عمق دانش او زمانی آشکار شد که در دوران جنگ به عضویت گروه کارشناسان برنامهٔ «تراست مغزها»ی بیبیسی درآمد. با وجود موفقیت حرفهای خارقالعاده، سارجنت هرگز پیوند خود را با ریشههای روستاییاش از دست نداد. او حتی در شهر لستر یک ارکستر سمفونیک تأسیس کرد. نگاه واقعگرایانه و بیتکلفش به موسیقی، برای بسیاری از شنوندگانی که از رویکرد خستهکننده و فضلفروشانهٔ برخی موسیقیدانان جدی به ستوه آمده بودند، همچون نسیمی تازه بود. سارجنت به اهمیت بنیادین مقصود موسیقایی آهنگساز بیش از دقت ظاهری در اجرای نتها اعتقاد داشت. ازاینرو، اگر احساس میکرد پیشرفت فناوری ساخت سازها امکان تحقق بهتر منظور آهنگساز را فراهم کرده است، از تغییر دادن پارتیتور ابایی نداشت. البته هرگز چنین کاری را به کسانی توصیه نمیکرد که دانش و شم موسیقایی لازم برای انجام مؤثر این تغییرات را نداشتند. تمام این دانش و حساسیتهای هنری در شخصیتی بذلهگو و حاضرجواب جمع شده بود؛ شخصیتی که وقتی مجال بروز پیدا میکرد، میتوانست یکی از فصیحترین و درعینحال گزندهترین و خندهدارترین چهرههای دنیای موسیقی باشد. سارجنت از دههٔ ۱۹۲۰ تا دههٔ ۱۹۶۰ با تمام شرکتهای بزرگ ضبط موسیقی در انگلستان همکاری کرد؛ بهویژه با EMI. او طی پنج دهه مجموعهای از ضبطهای ارزشمند از خود به یادگار گذاشت که در زمان حیاتش نام و آوازهاش را گسترش دادند و پس از مرگ نیز میراث هنری او را تشکیل دادند. اگرچه بیشتر ضبطهای او در دوران صفحات ۷۸ دور انجام شدند، سارجنت در ۱۵ سال پایانی فعالیت حرفهای خود نیز حجم قابلتوجهی از کارهای استودیویی را روی صفحات LP، بهصورت مونو یا استریو، ضبط کرد. بسیاری از این آثار، همچون اجراهای زندهاش، بسیار خوباند، هرچند به حد کمال نمیرسند. از جمله میتوان به اجرای او از «فانتزی بر مضمونی از توماس تالیس» و «سرناد برای موسیقی» اثر وان ویلیامز اشاره کرد. بسیاری از این ضبطها، حتی در میان آثار بریتانیایی، در برابر اجراهای واقعاً برجستهٔ رهبرانی چون بولت، بیچام و سر جان باربیرولی به حاشیه رفتهاند؛ آثاری که همان ناشر منتشر کرده بود. بااینحال، برخی از ضبطهای سارجنت جایگاهی ویژه پیدا کردهاند. اجرای او از «سیارات» اثر هولست برای سالهای متمادی در آمریکا از طریق شرکت کپیتال رکوردز عرضه میشد. در اوایل دههٔ ۱۹۷۰، شرکت استنیان رکوردز به مدیریت راد مککون، این اجرا را در یک مجموعهٔ دوصفحهای در کنار ضبط الکتریکی خود آهنگساز از همین اثر قرار داد. به این ترتیب، در دوران پس از اوج فرهنگ سایکدلیک، این نسخه به نخستین آشنایی بسیاری از آمریکاییها با «سیارات» تبدیل شد. به همین ترتیب، در اواخر دههٔ ۱۹۵۰، با پایان یافتن آخرین دورههای حق نشر مربوط به آثار گیلبرت و سالیوان، شرکت EMI به سارجنت اجازه داد بار دیگر به سراغ اپرتهای محبوبش برود و نسخههای استریوی تازهای از آنها را با برخی از بهترین خوانندگانی که تاکنون در این رپرتوار حضور داشتهاند، ضبط کند. هرچند برخی بهدلیل تمپوهای آهسته و سنجیدهٔ او از این اجراها انتقاد کردند، کیفیت نوازندگی و آوازخوانی در آنها بیچونوچراست. این ضبطها دهههاست که همچنان در دسترساند و هنوز رقیبی جدی برای مجموعهٔ ضبطهای کامل آثار گیلبرت و سالیوان به شمار میروند که در همان دوره، شرکت دُیلی کارت برای دکا تهیه کرده بود. او همچنین دو اثر از خود به یادگار گذاشت که...