Léonin

لئونین (Léonin)، که با نام‌های Leoninus، Leonius و Leo نیز شناخته می‌شود، آهنگسازی است که به‌عنوان نخستین آهنگساز مهم و شناخته‌شدهٔ ارگانومِ چندصدایی شناخته می‌شود. او احتمالاً فرانسوی بوده و به‌گمان زیاد در شهر پاریس و در کلیسای جامع نوتردام زندگی و فعالیت می‌کرده است. لئونن نخستین عضو شناخته‌شدهٔ مکتب چندصدایی نوتردام بود که نامش در منابع ثبت شده است. نام «Léonin» از واژهٔ لاتینی Leoninus گرفته شده که صورت کوچک‌شدهٔ نام Leo است؛ بنابراین احتمال دارد نام فرانسوی او «Léo» بوده باشد. تمام اطلاعاتی که دربارهٔ لئونن در دست داریم، از نوشته‌های شاگردی متأخر در کلیسای جامع نوتردام، معروف به Anonymous IV (ناشناس چهارم)، به دست آمده است. او نظریه‌پردازی انگلیسی بود که رساله‌ای دربارهٔ نظریهٔ موسیقی نوشت و در آن، لئونن را آهنگساز Magnus Liber، یعنی «کتاب بزرگ» ارگانوم، معرفی می‌کند. بخش قابل‌توجهی از Magnus Liber به کلازولاها (Clausulae) اختصاص دارد؛ یعنی بخش‌هایی ملزماتیک از آوازهای گریگوری که از قطعات اصلی جدا شده و به صورت قطعات مستقل درآمده‌اند. در این شیوه، ارزش زمانی نت‌های بخش آواز گریگوری بسیار کشیده‌تر می‌شد و در مقابل، یک خط آوازی بالایی با حرکت سریع‌تر به آن افزوده می‌شد. احتمالاً لئونن نخستین آهنگسازی بود که از مدهای ریتمیک (Rhythmic Modes) استفاده کرد و حتی ممکن است در شکل‌گیری نوعی نت‌نویسی برای نمایش این ریتم‌ها نیز نقش داشته باشد. موسیقی‌شناس W. G. Waite در سال ۱۹۵۴ دربارهٔ اهمیت کار او نوشت که دستاورد بزرگ لئونن، وارد کردن یک نظام منطقی و منسجم از ریتم به موسیقی چندصدایی برای نخستین بار و همچنین ایجاد شیوه‌ای از نت‌نویسی برای بیان این ریتم بوده است. Magnus Liber برای استفاده در آیین‌های مذهبی و مراسم کلیسایی تهیه شده بود. به گفتهٔ Anonymous IV، «استاد لئونن بهترین آهنگساز ارگانوم بود؛ او کتاب بزرگ (Magnus Liber) را برای سرودهای مذهبی و آوازهای آنتیفون در مراسم مقدس نوشت.» تمام قطعات Magnus Liber برای دو خط آوازی نوشته شده‌اند، هرچند اطلاعات دقیقی دربارهٔ شیوهٔ اجرای واقعی آن‌ها در آن دوره در دست نیست. همچنین این دو خط آوازی لزوماً توسط دو تک‌خوان اجرا نمی‌شده‌اند و ممکن است شیوه‌های اجرایی دیگری نیز وجود داشته باشد. بر اساس نوشته‌های Anonymous IV، آثار لئونن بعدها توسط آهنگساز برجستهٔ دیگری به نام پِروتَن (Pérotin) گسترش یافت و از نظر ساختاری و موسیقایی توسعه پیدا کرد. لئونن و پِروتَن هر دو از مهم‌ترین چهره‌های مکتب نوتردام و از شخصیت‌های اثرگذار در شکل‌گیری موسیقی چندصدایی قرون وسطی به شمار می‌روند. موسیقی‌شناس Craig Wright این احتمال را مطرح کرده است که لئونن همان شاعر پاریسیِ هم‌عصر خود، Leonius، بوده باشد؛ شاعری که احتمالاً نام شعر لئونینی (Leonine Verse) از او گرفته شده است. در صورت درست بودن این فرضیه، استفادهٔ لئونن از وزن و ساختارهای متریک در موسیقی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.