
Bass-Baritone
.(1940)
ژوزه فان دام نزدیک به ۱۵۰ نقش را ضبط کرده، در چندین اجرای نخست جهانی حضور داشته و تقریباً تمامی جوایزی را که به خوانندگان آواز تعلق میگیرد، دریافت کرده است. او یکی از معتبرترین موسیقیدانان نسل خود بهشمار میرود؛ بااینحال، تقریباً هیچکس در خارج از دنیای موسیقی کلاسیک حتی نام او را نشنیده است. حضور صحنهای او تا حدی خشک و مقتدرانه است و آوازخوانیاش به ظرافت و توجه دقیق به جزئیات شهرت دارد. صدای باسباریتون او غنی است و جملهبندیاش تقریباً در تمامی سبکهای موسیقی، از باروک تا آثار معاصر، بینقص بهشمار میرود. برخلاف آنچه معمولاً دربارهٔ خوانندگان اپرا انتظار میرود، خانوادهٔ او موسیقیدان نبودند. هنگامی که یازده سال داشت، یکی از دوستان خانوادگی او را تشویق کرد تا به گروه کر کلیسا بپیوندد. او فراگیری سلفژ و پیانو را آغاز کرد و در سیزدهسالگی شاگرد فردریک آنسپاخ، از استادان کنسرواتوار بروکسل، شد. در سال ۱۹۶۲، اپرای پاریس او را به استخدام خود درآورد و او نخستین اجرای اپراییاش را در اپرای «ترواییها» اثر برلیوز، در نقشهای پریام و صدای مرکوری، تجربه کرد. در سال ۱۹۶۴، برای نخستین بار نقش اسکامییو را خواند؛ نقشی که بعدها بارها و بارها اجرا کرد و دستکم چهار بار آن را ضبط کرد. در سال ۱۹۶۵ به اپرای ژنو پیوست و در اجرای نخست جهانی اپرای «مادر گناهکار» اثر میلو، نقش مِتر فال را ایفا کرد. لورین مازل او را برای ضبط اپرای «ساعت اسپانیایی» اثر راول، برای دویچه گرامافون، دعوت کرد و پیشنهاد عضویت در اپرای دولتی آلمان در برلین را به او داد. فان دام در سال ۱۹۷۳ نخستین حضور خود را در لا اسکالا و کاونت گاردن تجربه کرد؛ در سال ۱۹۷۴ عنوان «خوانندهٔ مجلسی برلین» به او اعطا شد و جایزهٔ منتقدان موسیقی آلمان را دریافت کرد؛ و در سال ۱۹۷۵ نخستین بار در اپرای متروپولیتن نیویورک روی صحنه رفت. در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، او همچنان نقشهای تازهای به رپرتوار خود افزود و همکاری دیرپایش را با هربرت فون کارایان و جشنوارهٔ سالزبورگ آغاز کرد. با پختگی بیشتر او و صدایش، برخی نقشها، مانند اسکامییو و فیگارو، را کنار گذاشت و نقشهایی چون فیلیپ دوم، هلندی پرنده و سیمون بوکانگرا را به رپرتوار خود افزود. در سال ۱۹۸۳، نقش اصلی اپرای «سن فرانسوا دِ آسیز» اثر مسیان را در اجرای نخست جهانی آن خواند. او همچنین به اجرای آثار اوراتوریو و ضبط آنها ادامه داد و بهعنوان مفسری برجسته در زمینهٔ لِیدهای آلمانی و ترانههای فرانسوی، بهویژه آثار آنری دوپارک، شناخته شد. در میانهٔ دههٔ ۱۹۹۰، بار دیگر به کاوش در رپرتوار اپرایی تازه روی آورد و در سال ۱۹۹۵ برای نخستین بار نقش اسکارپیا را اجرا کرد. او در مقایسههای اجتنابناپذیر با تیتو گوبی نیز سربلند بیرون آمد. هر دو خواننده رویکردی مشابه به نقشهای خود داشتند: برای شناخت شخصیت، منابع تاریخی و ادبی را مطالعه میکردند، اما آنها را در برابر آنچه آهنگساز و لیبرتونیست خلق کرده بودند، در جایگاهی تکمیلی قرار میدادند. او آثار بسیاری را برای ناشران مختلف ضبط کرده است. آلبوم رسیتال آریاهای او برای شرکت فورلان، تواناییهای متنوعش در مقام خوانندهٔ اپرا و قدرت بیان دراماتیکش را بهخوبی نشان میدهد. در رپرتوار واگنری، ایفای نقش آمفورتاس در ضبط کارایان برای دویچه گرامافون، تصویری زنده و تأثیرگذار از این پادشاه رنجدیده به دست میدهد. در اپرای فرانسوی، اجرای نقش دون کیشوت در اپرای «دون کیشوت» اثر ماسنه، با رهبری پلاسون و انتشار در شرکت ئیاِمآی، طنز، نجابت و جنبهٔ تراژیک شخصیت اصلی را بهخوبی آشکار میکند. او همچنین در فیلم «دون ژوان» به کارگردانی جوزف لوزی، در نقش لپورلو اجرایی تحسینبرانگیز ارائه داد.