
Baroque Music Ensemble
.(1953)
گروه کنسنتوس موزیکوس وین (Concentus Musicus Wien)، به معنای «گروه موسیقی وین»، از دیرباز یکی از برجستهترین گروههای موسیقی در زمینهٔ اجرای آثار با سازهای دورهای و بر اساس شیوههای اجرایی تاریخی بوده است. این گروه همچنین کارنامهای بسیار پربار در زمینهٔ ضبط آثار موسیقایی دارد. نیکولاس هارنونکورت (Nikolaus Harnoncourt)، رهبر ارکستر و نوازندهٔ ویولنسل، این گروه را در سال ۱۹۵۳ در وین بنیان گذاشت. اعضای گروه، که همسر او، آلیس هارنونکورت (Alice Harnoncourt)، در جایگاه نوازندهٔ اول ویولن آنها را همراهی میکرد، عمدتاً از میان همکاران جوان این دو در ارکستر سمفونیک وین انتخاب شده بودند. گروه پس از چهار سال تمرین و آمادهسازی، سرانجام نخستین کنسرت خود را برگزار کرد. وین، که محل فعالیت چهرهها و گروههای مهمی چون گوستاو لئونهارت (Gustav Leonhardt)، گروه کِلِمنچیتس (Clemencic Consort)، گروه کاپلا آکادمیکا (Capella Academica) و گروه وین ریکوردر (Vienna Recorder Ensemble) بود، پیشتر نیز در زمینهٔ اجرای موسیقی قدیم توجه جهانیان را به خود جلب کرده بود. بااینحال، ظهور کنسنتوس موزیکوس تحولی چشمگیر در عرصهٔ موسیقی پدید آورد. این گروه با نمایش سطحی از مهارت فنی و نوازندگی که در آن زمان در بیشتر ارکسترهای فعال در زمینهٔ اجرای موسیقی با سازهای دورهای کمتر دیده میشد، خیلی زود جایگاهی ممتاز به دست آورد. فعالیت ضبط آثار این گروه، که در طول سالها جوایز فراوانی به همراه داشت و گاه نیز بحثبرانگیز بود، در سال ۱۹۶۳ با شرکت تلدِک (Teldec)، که در آن زمان با نام تلِفونکِن (Telefunken) شناخته میشد، آغاز شد. جالب آنکه مسیر گسترش رپرتوار کنسنتوس موزیکوس تا حد زیادی با روند تاریخی تحول موسیقی در جهان غرب همخوانی داشت. برنامههای نخستین گروه گاهی شامل بازآفرینی آثاری از موسیقی قرون وسطی و دورهٔ رنسانس بود؛ بااینحال، نخستین پروژهٔ ضبط آن به فانتزیهای ویول (Viol Fantasias) اثر هنری پرسل (Henry Purcell)، متعلق به سال ۱۶۸۰، اختصاص داشت. گروه بهسرعت بهواسطهٔ اجراهایش از موسیقی دورهٔ باروک متأخر شهرت یافت. در میان تفسیرهای تحسینشدهٔ این گروه از آثار یوهان سباستیان باخ (Johann Sebastian Bach)، مجموعهای از مهمترین آثار ارکستری و آوازی او به چشم میخورد. از جملهٔ این آثار میتوان به کنسرتوهای براندنبورگ (که نخستین بار در سال ۱۹۶۴ ضبط شدند)، سوئیتهای ارکستری (۱۹۶۶)، مصائب یوحنا (۱۹۶۵)، مس در سی مینور (۱۹۶۸) و مصائب متی (۱۹۷۰) اشاره کرد. یکی از بزرگترین پروژههای ضبط گروه، اجرای کامل کانتاتهای باخ بود؛ پروژهای که با همکاری گوستاو لئونهارت، از سال ۱۹۷۱ تا ۱۹۹۰ ادامه یافت. در همین دوران، کنسنتوس موزیکوس در تولیدات اپرایی زوریخ مشارکت کرد و در دههٔ ۱۹۷۰، هر سه اپرای کلودیو مونتهوردی (Claudio Monteverdi) را در این شهر اجرا کرد. گروه همچنین آثاری از ژانفیلیپ رامو (Jean-Philippe Rameau)، گئورگ فیلیپ تلمان (Georg Philipp Telemann)، گئورگ فریدریش هندل (George Frideric Handel) و آهنگسازان متعدد دیگر را به اجرا درآورد. این گروه با تکیه بر دانش عمیق و تجربهٔ گستردهٔ خود در موسیقی دورهٔ باروک، بهتدریج دامنهٔ فعالیتش را به موسیقی سدهٔ هجدهم گسترش داد و به اجرای سمفونیها، آثار کُرال و اپراهای ولفگانگ آمادئوس موتسارت (Wolfgang Amadeus Mozart) و یوزف هایدن (Joseph Haydn) پرداخت. اجراهای آنها در این آثار از انرژی فراوان، دقت اجرایی و بیانی پرتحرک برخوردار بود. کنسنتوس موزیکوس جوایز متعددی دریافت کرده است؛ از جمله یک جایزهٔ گرمی (Grammy)، چندین جایزه از گراند پری دو دیسک فرانسه (Grand Prix du Disque)، جایزهٔ ادیسون (Edison Prize)، جایزهٔ صفحهٔ آلمان (Deutscher Schallplattenpreis) و جایزهٔ منتقدان صفحهٔ آلمان (Preis der Deutschen Schallplattenkritik). مجموعهٔ ضبط کانتاتهای باخ نیز جایزهٔ ویژهٔ دستاورد هنری مجلهٔ گرامافون (Gramophone Award for Special Achievement) را برای گروه به ارمغان آورد. رویکرد اجرایی و فلسفهٔ موسیقایی گروه فلسفهٔ اجرایی کنسنتوس موزیکوس بر دیدگاههای بنیانگذاران آن، نیکولاس و آلیس هارنونکورت، استوار است. نیکولاس مقالهٔ خود در سال ۱۹۵۴ با عنوان «دربارهٔ تفسیر موسیقی تاریخی» (On the Interpretation of Historical Music) را بیانگر اصول بنیادین و منشور هنری گروه میدانست. او در مواجهه با دو رویکرد متضاد به موسیقی گذشته، موضعی متمایز اتخاذ میکرد. از نظر او، رویکرد نخست آن بود که موسیقی تاریخی را به زمان حال منتقل کنیم و در این فرایند، ناگزیر آن را دگرگون سازیم. رویکرد دوم، غرقشدن آکادمیک در گذشته و بازسازی آن دوران بهگونهای بود که ارتباط موسیقی با زندگی و تجربهٔ معاصر از دست برود. هارنونکورت در مقابل، به رویکردی باور داشت که با بهرهگیری از سازها و فنون اجرایی تاریخی، موسیقی گذشته را به تجربهای زنده و پویا برای انسان معاصر تبدیل کند. او ارکستر باروک را همچون سازی میدانست که «صدا و شیوهٔ نوازندگی آن به ما یاری میرساند و الهام میبخشد» تا در سدهٔ بیستم زندگی کنیم و موسیقی بسازیم. ویژگیهای صوتی و اجرایی این رویکرد عبارت بودند از: - تسلط فنی و نوازندگی درخشان با سازهای تاریخی: استفاده از سازهای دورهای و دستیابی به سطح بالایی از مهارت در نوازندگی آنها. - تأکید روشن بر آرتیکولاسیون و آکسانها: مشخصبودن نحوهٔ اتصال یا جداسازی نتها و برجستهسازی تأکیدهای موسیقایی، بهگونهای که ساختار جملهها و بیان موسیقی بهوضوح شنیده شود. - توجه دقیق به نظام کوک تاریخی: استفاده از شیوههای کوک متناسب با دورهٔ تاریخی و سنت اجرایی اثر، بهجای تکیهٔ مطلق بر استانداردهای امروزی. - بهرهگیری خلاقانه از فضای اجرایی: استفاده از جایگیری نوازندگان و ویژگیهای آکوستیکی فضا برای برجستهکردن آنچه هارنونکورت «گفتوگوی موسیقایی» (Musical Dialogue) مینامید؛ یعنی تعامل و پاسخگویی میان صداها، گروههای سازی و خطوط ملودیک. تغییر رهبری و فعالیتهای سالهای اخیر نیکولاس و آلیس هارنونکورت هر دو در سال ۲۰۱۵ از فعالیت در کنسنتوس موزیکوس کنارهگیری کردند. پس از آن، اشتفان گوتفرید (Stefan Gottfried) مسئولیت مدیر هنری را بر عهده گرفت و اریش هوبارت (Erich Höbarth) بهعنوان کنسرتمایستر، یعنی نوازندهٔ اول ویولن و سرپرست بخش زهی، جایگزین آلیس هارنونکورت شد. در سال ۲۰۱۹، گروه آلبوم شوبرت: ناتمام یا (نا)تمامشده (Schubert (Un)finished) را با رهبری اشتفان گوتفرید و با همکاری ناشر آپارته (Aparte) منتشر کرد. این آلبوم شامل سمفونی شمارهٔ ۷ در سیبمل ماژور، کاتالوگ دویچ ۷۵۹ (D 759)، و آثاری از لیدرهای فرانتس شوبرت همراه با ارکستر بود.